این پژوهش مقطعی که بر روی ۳۹۴ نفر از زنان روستایی انجام شد، نشان می‌دهد که پایه‌های آگاهی در جامعه هدف به‌خوبی شکل گرفته است؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۹۳ درصد مشارکت‌کنندگان با علائم اصلی بیماری از جمله تب و لرز آشنایی کامل داشتند. این سطح مطلوب از شناخت، خود یک دستاورد قابل‌توجه و زیربنایی مطمئن برای گام‌های بعدی است. همچنین یافته‌ها حاکی از آن است که با افزایش سطح سواد، شناخت از ناقل بیماری و روش‌های تخصصی مانند سمپاشی اماکن مسکونی نیز ارتقا می‌یابد؛ یعنی جامعه از ظرفیت بالایی برای یادگیری و همراهی برخوردار است و تنها کافی است آموزش‌ها متناسب با سطح تحصیلات هر گروه هدفمند شوند.

یکی از ارزشمندترین یافته‌های این مطالعه، آشکار شدن مسیر روشن برای تبدیل «آگاهی» به «عمل» است. خوشبختانه دسترسی به ابزارهای پیشگیری کامل است: پشه‌بندهای طولانی‌اثر به‌صورت رایگان توزیع شده و صددرصد خانوارها به آن دسترسی دارند. اگرچه در حال حاضر تنها حدود ۳.۶ درصد از خانوارها به‌صورت منظم و دائمی از این ابزار استفاده می‌کنند، اما همین شکاف، نشانه‌ای از ظرفیت نهفته و بلااستفاده‌ای است که با مداخله درست می‌توان آن را فعال کرد. به‌عبارت دیگر، زیرساخت‌ها آماده است و آنچه باقی می‌ماند، همراه‌سازی رفتاری جامعه است؛ موضوعی که کاملاً قابل اصلاح و بهبود است.

بر اساس نتایج، گرمای هوا و نگرانی‌هایی مانند سردرد، مسمومیت و لکه شدن سطوح بر اثر سمپاشی، از مهم‌ترین دلایل مشارکت محدود مردم بوده است. نکته امیدبخش آن است که این نگرانی‌ها عمدتاً ناشی از باورهای نادرست و قابل اصلاح‌اند و نه موانع ساختاری؛ بنابراین با آموزش صحیح، ارائه اطلاعات شفاف و اعتمادسازی، می‌توان به‌راحتی این موانع را از میان برداشت و مشارکت را به سطحی مطلوب رساند.

دکتر سلیمانی احمدی تأکید می‌کند که تحقق حذف کامل مالاریا در این منطقه استراتژیک، کاملاً در دسترس است؛ به‌شرط آنکه تمرکز برنامه‌ها از صرفِ توزیع تجهیزات، به «تغییر رفتار» از طریق آموزش مستمر و اعتمادساز منتقل شود. پایش موارد بدون علامت، تشخیص زودهنگام بیماران تب‌دار و اصلاح باورهای نادرست درباره عوارض سمپاشی، گام‌های عملی و قابل اجرایی هستند که می‌توانند زنجیره انتقال مالاریا را قطع کنند. مجموعه این یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود چالش‌ها، جاسک از آگاهی خوب، دسترسی کامل به ابزار و جامعه‌ای مستعد همراهی برخوردار است؛ ترکیبی که نویدبخش موفقیت برنامه‌های حذف مالاریا در آینده‌ای نزدیک است.

تهیه شده توسط: مریم سارانی

معاونت تحقیقات و فناوری

دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان